|
Chapter 5 Published

Iris L. / Süsen

Published: August 19, 2021
DOI: 10.30796/ANGV.2021.9
ISBN: 978-605-70199-3-6

Author

Adil Güner

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi

Abstract

Iris L. (Süsen) cinsi, rizomlu veya soğanlı çokyıllık otsu bitkilerden oluşur. Yapraklar genellikle tabanda, kılıç biçimli veya olukludur. Çiçekleri iri, gösterişli, altı parçalı ve genellikle mor, mavi, sarı ya da beyaz tonlardadır. Yumurtalık altdurumlu, meyve üç bölmeli kapsüldür.

Süsen, dünya genelinde yaklaşık 306 tür ile temsil edilir ve bitki dünyasının en fazla incelenen cinslerinden biridir. Türkiye, tür çeşitliliği bakımından önemli bir merkezdir. Cins, hem bahçe ve kesme çiçek olarak büyük ekonomik değere sahiptir hem de kültürel ve mitolojik önemi nedeniyle tarih boyunca ilgi görmüştür.

Eski Yunan inancına göre süsen, gökkuşağı aracılığıyla tanrılarla insanlar arasında haberciydi; bu nedenle mezarlıklara dikilmesi, ruhun cennete ulaşmasında rehberlik edeceğine olan inançla ilişkilendirilmiştir. Ayrıca, Iris persica (navruz) türü, Türk dünyasında baharın ve diriliğin sembolü olarak “Nevruz Bayramı”nın simgesi kabul edilmiştir.

References

  1. 1 Adanson, M. (1763). Familles des Plantes, 2. Vincent, Paris.
  2. 2 Alefeld, F. (1863). Ueber die Gattung Iris L. Bot. Zeitung (Berlin) 21: 289-291.
  3. 3 Altınordu, F. & Crespo, M.B. (2016). Nomenclaturel type designation of four Linnaean names in Iris sensu lato (Iridaceae). Phytotaxa 268(4): 296-300. http://dx.doi.org/10.11646/phytotaxa.268.4.9
  4. 4 Baker, J.G. (1876). A synopsis of the known species of Iris I-XV. Gard. Chron. April-December. I, April: 526-527; II, April: 559; III, April: 623-624; IV, May: 692; V, June: 723; VI:787-788; VII, July: 36-38; VIII, July:143-144; VII, August: 226; VIII, September: 323-324; IX, October: 517-518; X, November: 583-584; XI, November: 614-615; XII, November: 647-648; XIII, November: 708-710; XIV, December: 740-741; XV, December: 774-775.
  5. 5 Boltenkov, E.V. (2016). Neotypification of the Linnaean name Iris aphylla (Iridaceae). Phytotaxa 273 (2): 141-143. http://dx.doi.org/10.11646/phytotaxa.273.1.7
  6. 6 Boltenkov, E.V. & Govaerts, R. (2019). Nomenclatural notes on Iris haussknechtii (Iridaceae). Phytotaxa 399(2): 160-162. https://doi.org/10.11646/phytotaxa.399.2.5
  7. 7 Boltenkov, E.V. & Govaerts, R. (2017). Typification of names and nomenclatural notes on juno irises (Iridaceae) from Western Asia, Western Europe, and North Africa. Phytotaxa 303(2): 125-140. https://doi.org/10.11646/phytotaxa.303.2.3
  8. 8 Boltenkov, E.V. & Güner, A. (2020). Typification of some Oncocyclus (Iris, Iridaceae) names related to the Turkish flora. Phytotaxa 468(1): 45-61. https://doi.org/10.11646/phytotaxa.468.1.2
  9. 9 Boltenkov, E.V. & Güner, A. (2021). Nomenclatural remarks on Iris orientalis (Iridaceae) and four related names including the Linnaean I. ochroleuca. Phytotaxa 512(3): 205-212. https://doi.org/10.11646/phytotaxa.512.3.8
  10. 10 Boltenkov, E.V., Güner, A. & Kuznetsov, A.V. (2021). Typification and taxonomic remarks on names of Iris (Iridaceae) associated with the Turkish Flora. Plants 10: 1486. https://doi.org/10.3390/plants10071486
  11. 11 Chaudhary, S.A., Kirkwood, G. & Weymouth, C. (1976). The Iris Subgenus Susiana in Lebanon and Syria. Bot. Not. 128: 380-407.
  12. 12 Chromosome Count Database (CCDB). http://ccdb.tau.ac.il/Angiosperms/Iridaceae/Iris/(accessed 30 March 2021).
  13. 13 Colasante, M. & Rudall, P.J. (eds.) (2001). Irises and Iridaceae: Biodiversity and Systematics (Proc. of the International Iridaceae Conference, Rome 1998). Ann. Bot. (Rome) 1(2): 7-209.
  14. 14 Crespo, M.B. (2012). Nomenclatural types of Iberian Irises (Iris and related genera, Iridaceae). Flora Montiber. 53: 49-62.
  15. 15 Crespo, M.B., Martínez-Azorín, M. & Mavrodiev, E.V. (2015). Can a rainbow consist of a single colour? A new comprehensive generic arrangement of the ‘Iris sensu latissimo’ clade (Iridaceae), congruent with morphology and molecular data. Phytotaxa 232(1): 001-078. http://dx.doi.org/10.11646/phytotaxa.232.1.1
  16. 16 Crespo, M.B., Martínez-Azorín, M. & Mavrodiev, E.V. (2018). Notes on taxonomy and nomenclature of juno irises (Juno, Iridaceae). Phytotaxa 376(5): 185-200. https://doi.org/10.11646/phytotaxa.376.5.1
  17. 17 Davis, A.P. & Jury, S.L. (1990). A taxonomic review of Iris L. series Unguiculares (Diels) Lawrence. Bot. J. Linn. Soc. 103: 281-300.
  18. 18 Davis, P.H., Mill, R.R. & Tan, K. (1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands, 10: 372. Edinburgh Univ. Press, Edinburgh.
  19. 19 Diels, L. (1930). Iris L. In: Diels, L. (ed.) Die Natürlichen Pflanzenfamilien 15A: 500-505. Verlag von Wilhelm Engelmann, Leipzig.
  20. 20 Dykes, W.R. (1913, repr. 1974). The Genus Iris. Reprint: Dover Publications, Inc. New York.
  21. 21 Engin, A., Kandemir, N., Şenel, G. & Özkan, M. (1998). An autoecological study on Iris pseudacorus L. (Iridaceae). Turk. J. Bot. 22: 335-340.
  22. 22 Fırat, M. (2016). Iris koyuncui (Iridaceae), a new species from Hakkâri province (Turkey) belonging to subgenus Scorpiris. Phytotaxa 263(1): 51-57. http://dx.doi.org/10.11646/phytotaxa.263.1.5
  23. 23 Foster, M. (1892). Bulbous Irises. Roy. Hort. Soc., London.
  24. 24 Global Plants JSTOR: http://plants.jstor.org/stable/10.5555/ (accessed 8 March–26 August 2020).
  25. 25 Hayek, A. (1914). Plantae Sieheanae. Ann. Nat. Hofmus. Wien 29: 180-181.
  26. 26 Herbarium, Meise Botanic Garden: https://gatekeeper02.br.fgov.be/archive01/iipsrv/iipsrv.fcgi?FIF=/var/www/html/images/BR0/000/006/884/406/BR0000006884406.jp2&WID=native&QLT=100&CVT=jpeg (accessed 21 March 2020).
  27. 27 Johnson, M.A.T. & Güner, A. (2002). Iris stenophylla Hausskn. & Siehe ex Baker from Turkey and its cytology. Bot. J. Linn. Soc. 140: 115-127.
  28. 28 Kammerlander, M. (2011). Iris addiction. Alpine Gardener 79(1): 45-54.
  29. 29 Kandemir, N. (2003). An autoecological study on the endemic Iris sari Schott ex Baker (Iridaceae). Ot Sist. Bot. Derg. 10(2): 31-51.
  30. 30 Kandemir, N. (2006). An investigation on the autoecological properties of endemic Iris taochia Woronow ex Grossh. (Iridaceae) distributed in the North-East Anatolia Region. Pakistan J. Biol. Sci. 9(15): 2753-2760.
  31. 31 Kandemir, N. (2015). Leaf anatomical properties of some rare and endemic Iris L. taxa and their relations: Subgenus Hermodactyloides in Turkey. Iran J. Bot. 21(2): 142-151.
  32. 32 Kandemir, N. (2016). Top senescence in the endemic Iris nezahatiae, critically endangered and distributed in the North-East Anatolia Region. Ekoloji 25(99): 1-8. https://doi.org/10.5053/ekoloji.2016.01
  33. 33 Kandemir, N. & Çelik, A. (2017). Comparison of morphological and anatomical properties of endangered endemic Iris pamphylica and I. masia in Turkey. Acta Botanica Hungarica 59(3-4): 371-388.
  34. 34 Kandemir, N. & Engin, A. (1998a). Bazı endemik Iris L. türleri üzerinde morfolojik ve anatomik yönden karşılaştırmalı bir çalışma. XIV. Ulusal Biyoloji Kongresi, c. 2: 401-414. Samsun.
  35. 35 Kandemir, N. & Engin, A. (1998b). Endemik Iris galatica (Iridaceae) türü üzerinde otekolojik bir çalışma. Ondokuzmayıs Üniv. Fen-Edebiyat Fakültesi en Dergisi 11: 97-107.
  36. 36 Kandemir, N. & Engin, A. (1998c). Iris nectarifera Güner (Iridaceae) üzerinde morfolojik, anatomik ve ekolojik bir araştırma. XIV. Ulusal Biyoloji Kongresi, c. 1: 283-299. Samsun.
  37. 37 Kandemir, N. & Engin, A. (2000). An autoecological study on Iris histrioides Foster (Iridaceae) distributed in the central Black Sea region. Turk. J. Bot. 24: 347-354.
  38. 38 Kandemir, N. & Yakupoğlu, H. (2016). Morphological and anatomical properties of endemic Iris nezahatiae, distributed in the North-East Anatolia Region. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 5(1): 104-112.
  39. 39 Kandemir, N., Çelik, A. & Sürücü, A. (2011). Ecological response of some Iris L. taxa (Iridaceae) in Turkey. Bangladesh J. Bot. 40(2): 177-184.
  40. 40 Kandemir, N., Şenel, G., Engin, A. & Özkan, M. (1996). Iris pseudacorus L. ve Iris germanica L. (Iridaceae) türleri üzerinde morfolojik ve anatomik yönden karşılaştırmalı bir araştırma. XIII. Ulusal Biyoloji Kongresi: 461-470. İstanbul.
  41. 41 Karjagin, I.I. (1952). Genus Iris L. In: Karjagin, I.I. (ed.) Flora of Azerbaijan 2: 214–236. Izdatel’stvo Akademii nauk Azerbaijan SSR, Bakü. [Russian]
  42. 42 Koçyiğit, M., Erken, K., Özhatay, N. & Kaya, E. (2013). Türkiye’deki Iris L. Subgen. Iris ve Subgen. Scorpiris Türlerinin Kromozom Sayıları. V. Süs Bitkileri Kongresi, 6-9 Mayıs 2013, Yalova, Bildiriler Kitabı 1: 283-293. Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü, Yalova.
  43. 43 Kuthatheladze, S. (1971). Nomenclatural types of species described from the neighbourhood of Tbilisi. 139 pages, Mecniereba, Tiflis. [Russian]
  44. 44 Lawrence, G.H.M. (1953). A reclassification of the genus Iris. Gentes Herbarum 8(4): 346-371.
  45. 45 Lynch, R.I. (1904). The Book of The Iris. John Lane, London and New York.
  46. 46 Martini, G. & Viciani, D. (2018). What happened to Linnaeus’s Iris florentina? Re-evaluation of this taxon at species level. Taxon 67(2): 395-400.
  47. 47 Mathew, B. (1981). The Iris. Batsford Ltd., London.
  48. 48 Mathew, B. (1984). Iris L. In: Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and The East Aegean Islands, 8: 382-410. Edinburgh Univ. Press, Edinburgh.
  49. 49 Mathew, B. & Zarrei, M. (2009). Iris zagrica. Bot. Mag. (Kew Mag.) 26(3): 245–252.
  50. 50 Mikheev, A.D. (2006). Iridaceae. In: Takhtajan, A.L. (ed.) Caucasian flora conspectus 2: 102–114. Saint-Petersburg University Press, St. Petersburg. [Russian]
  51. 51 Mill, R.R. (1984). Hermodactylus Mill. In: Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and The East Aegean Islands, 8: 411. Edinburgh Univ. Press, Edinburgh.
  52. 52 Özdemir, C., Yetişen, K. & Alçıtepe, E. (2014). The Taxon Imperfectly Known and Doubtfully: Hermodactylus tuberosus (L.) Miller var. tuberosus (Iridaceae) from Turkey. Afyon Karahisar Üniv. Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi 14: 7-11.
  53. 53 Özhatay, N., Sadıkoğlu, N. & Johnson, M.A.T. (2000). Index to Turkish Plant Chromosome Numbers. In: Güner, A., Özhatay, N., Ekim, T. & Başer, K.H.C. Flora of Turkey and The East Aegean Islands, 101: 430-432. Edinburgh Univ. Press, Edinburgh.
  54. 54 Özkan, M., Kandemir, N. & Şenel, G. (1998-99). Iris L. ve Crocus L. (Iridaceae) cinslerine ait bazı endemik türler üzerinde morfoloji bir araştırma. Ondokuzmayıs Üniv. Fen-Edebiyat Fakültesi Dergisi 9-10(1): 145-170.
  55. 55 Özkan, M., Kandemir, N. & Şenel, G. (2001). Karyological study on some endemic Iris L. (Iridaceae) species from Turkey. Pakistan J. Biol. Sci. 33(2): 167-171.
  56. 56 Plants of The World Online: http://www.plantsoftheworldonline.org/ (accessed 2020-2021).
  57. 57 Naturalis Biodiversity Center: https://bioportal.naturalis.nl/multimedia/ Iris persica (accessed 26 February 2020).
  58. 58 Rodionenko, G.I. (1961). The genus Iris L. (Questions of morphology, biology, evolution and systematics). V.L. Komarov Botanical Institute, Academy of Sciences of the USSR, Leningrad. [Russian, translated into English in 1987 by British Iris Society, London]
  59. 59 Rodionenko, G.I. (2009). A new system of the genus Iris (Iridaceae). Botanicheskii Zhurnal 94: 423-435. [Russian]
  60. 60 Rukšāns, J. (2019). Bulbous irises of subgen. Hermodactyloides Spach (Iridaceae). Int. Rock. Gard. 112(4): 13-62.
  61. 61 Schulze, W. (1965). Siphonostylis, eine neue Gattung der Iridaceae. Oesterr. Bot. Zeits. 112: 331-343.
  62. 62 Sheasby, P. (2007). Bulbous Plants of Turkey and Iran. Alpine Garden Society, Pershore.
  63. 63 Species Group of the British Iris Society, BIS (ed.) (1997). A Guide to Iris Species: their identification and cultivation. Cambridge Univ. Press, Cambridge.
  64. 64 The Linnaean Collections: http://linnean-online.org/ (accessed 26 February–5 March 2020).
  65. 65 Tuzlacı, E. & Bulut, G. (2012). Türkiye Florası için üç yeni kayıt. XX. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı (Bihat 2012) Bildiri Kitabı: 121.
  66. 66 Wendelbo, P. & Mathew, B. (1975). Iridaceae. In: Rechinger, K.H. Flora Iranica, 112. Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, Graz, Austria.
  67. 67 Werckmeister, P. (1967). Catalogus Iridis 1967, Namen und Synonyme des Genus Iris. Deutsche Iris- und Liliengesellschaft, Jahrbuch 1967, Teil II. Stuttgart.
  68. 68 Wilson, C.A. (2004). Phylogeny of Iris based on chloroplast matK gene and trnK intron sequence data. Molecular Phylogenetics and Evolution 33: 402-412.
  69. 69 Wilson, C.A. (2009). Phylogenetic relationships among the recognized series in Iris Section Limniris. Syst. Bot. 34(2): 277-284.
  70. 70 Wilson, C.A. (2011). Subgeneric classification in Iris re-examined using chloroplast sequence data. Taxon 60(1): 27-35.

How to Cite This Chapter

Turkish

Güner, A. (2021). Iris L.. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I., Çimen, A.Ö. ve Şen, F. (edlr.). Resimli Türkiye Florası veb sürümü. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, İstanbul. eISBN: 978-605-70199-3-6; DOI No: 10.30796/ANGV.2021.9.

English

Güner, A. (2021). Iris L.. In: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I., Çimen, A.Ö. ve Şen, F. (eds.). The Illustrated Flora of Turkey web version. ANG Foundation Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Publications, İstanbul. eISBN: 978-605-70199-3-6; DOI No: 10.30796/ANGV.2021.9